Pelin Beğenmiş
Klinik Psk./Psikoterapist
Şema Terapi (ŞT), Jeffrey Young tarafından geliştirilen, yenilikçi ve bütüncül bir yaklaşımdır. Bu terapi, Geştalt, nesne ilişkileri, yapısalcı ve psikanalitik yaklaşımlardan gelen zengin unsurların harmanlanmasıyla oluşturulmuştur. Şema Terapi özellikle uzun süreli, tekrarlayıcı, kronik sorunlar, kronik ilişki problemleri ile kişilik bozukluklarının çalışıldığı etkili bir tedavi yaklaşımıdır.
Şemalar, kendimizi, başkalarını ve hayatı anlamlandırmamızı sağlayan kalıplardır. Bebeklik döneminde gereksinimlerin zamanında, yeterince ve güvenli bir şekilde karşılanması kişinin kendini değerli, dünyayı güvenilir bir yer olarak algılamasını sağlarken, tersi durumda kendini değersiz, dünyayı da güvenilmez bir yer olarak algılamasına yol açar. Zamanında giderilmemiş ya da gereğinden fazla karşılanmış erken çocukluk ihtiyaçlarımız, kişilik özelliklerimiz ve çevresel şartlarla birleşerek uyum bozucu şemaların oluşmasına neden olabilmektedir. Bu uyum bozucu şemalar, ilişkilerde “neden hep kendime zarar verenleri seçiyorum? Böyleleri de hep beni bulur. Neden hep benim başıma geliyor?” gibi tekrar eden olumsuzluklara neden olmakta ve baş, boyun, sırt, mide ağrıları gibi bedensel duyumlarla kendini göstermektedir.
Kimisi şema tetiklenmesine yol açacak duygu ve davranışlardan uzaklaşmak için alkol-madde kötüye kullanımı, rastgele cinsel ilişkiler, aşırı yemek yeme, temizlik takıntısı, işkoliklik gibi uğraşlara yönelirken, kimisi şemasının tam tersi şeklinde davranarak aşırı telafi yoluna gidebilir. Bazen de aşırı fedakarlıkla veya her şey yolundaymış gibi yok sayarak şemasına teslim olabilir.
Terapide rol yapma, ödev verme, yüzleştirme, beceri eğitimleri, mola verme, meditasyon, güvenli yer, çift sandalye gibi tekniklerle danışanın içindeki yaralı çocuğa bakım vermesi, kendi çocukluk haline ebeveynlik yapması sağlanır. Amaç, danışanın iç sesi haline gelen “cezalandırıcı ebeveynin” sesi kısmak, danışanın içindeki “öfkeli” ve “dürtüsel” çocuğa sınır çizmek, “incinmiş çocuğun” ihtiyaçlarını karşılamak ve “mutlu çocuğu” destekleyerek “sağlıklı yetişkin” modunu güçlendirmektir.